Herinneringsboek Joods Zwolle 1940-1945

Met de restauratie van de Zwolse synagoge in de jaren 1984-1989 werd een keerpunt bereikt in de na-oorlogse geschiedenis van de Nederlands-Israelietische Gemeente Zwolle. Sindsdien vinden er weer regelmatig diensten plaats en bloeit het gemeenteleven weer. Het gebouw is overgedragen aan de Stichting Voortbestaan Synagoge Zwolle, om op die manier beheer en gebruik te waarborgen.

De synagoge is naast religieus centrum voor joods Zwolle ook in gebruik voor culturele doeleinden. Jaarlijks worden er door de Stichting Judaïca Zwolle vele cursussen georganiseerd, waarbij de joodse cultuur, religie, taal en geschiedenis centraal staan.
Maar de synagoge is ook een monument. Een monument voor de joodse Zwollenaren die niet terugkeerden uit de verschrikkingen van de concentratie- en vernietigingskampen. Van de ruim 800 joodse Zwollenaren die Zwolle na 1 januari 1940 telde, werden er bijna 500 vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog. Van hen zijn de laatste rustplaatsen de massa-graven en de asheuvels in en bij de kampen. Voor hen kon niet, naar joods gebruik, een matseiwah, een herinneringsteken worden opgericht. Daarom is nu een gedenkteken voor hen aangebracht op de muren van de Zwolse synagoge. Opdat zij niet vergeten worden.

In dit herinneringsboek staan de namen opgetekend van hen die de joodse volksdeel in Zwolle vormden na 1 januari 1940. Aan de hand van deportatielijsten, van de registers van de burgerlijke stand en ander archiefmateriaal werd deze lijst samengesteld door mevrouw Anneke van der Baan en de heer Eddy de Weerd. Door hun vasthoudend en nauwgezet speurwerk kon worden vastgesteld wie de joodse gemeenschap in Zwolle vormden en wat er met hen gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarmee hebben zij een prestatie van formaat geleverd die van groot belang is voor de joodse gemeenschap en voor de Zwolse geschiedenis, maar bovenal voor de herinnering aan hen die niet terugkeerden. De heer Gerard van der Kolk, die zichzelf de kunst van het tekenen en schilderen bijbracht, verzorgde de in dit boek opgenomen aquarellen, die op treffende wijze een beeld geven van het gebouw en het gebruik van de synagoge.

Dat dit boek de herinnering levend moge houden aan de vele grootouders, ouders en kinderen die ten onder gingen in de duistere jaren van het midden van deze eeuw.

Hun namen zijn hier opgetekend en hun aantallen vermeld. Gedenk hen en de pijn, het verdriet en het onrecht dat zij moesten doormaken.

David Stibbe, voorzitter van de Nederlands-lsraelietische Gemeente Zwolle